PHẦN I: ĐỌC – HIỂU (03
điểm)
Đọc đoạn trích sau và
thực hiện các yêu cầu ở bên dưới:
Văn hóa là một phạm
trù rất rộng. Có đến hàng trăm định nghĩa khác nhau. Cho nên, một cách hiểu về
truyền thống văn hóa hay truyền thống nói chung không phải dễ nhất trí. Song có
điều ai cũng thừa nhận là truyền thống bao gồm nhiều lĩnh vực tinh thần và vật
chất. Đó là những định chế, khế ước xã hội, đó là những chuẩn mực đạo lí, đó là
những cái hẹp hơn, nhiều khi đó chỉ là một thứ lệ tục, một thói quen thuộc
thang giá trị lâu đời,… Nhưng, tất cả đã ăn sâu vào đời sống tâm linh của mỗi
dân tộc, mỗi cộng đồng xã hội và mỗi cá thể trong cộng đồng như một thứ bản
lĩnh, bản năng chi phối hàng ngày, hàng giờ từng hành vi ứng xử của mỗi con người.
Chính vì thế mà truyền thống có một sức mạnh bền vững, sâu sa trong tiềm thức
và biến thành một thứ nội lực riêng, một bản sắc riêng của mỗi dân tộc, mỗi cộng
đồng xã hội và mỗi cá thể trong xã hội… Cho nên, muốn truyền thống thực sự phát
huy được sức mạnh trong xã hội ngày nay và mãi mãi về sau thì điều quyết định
không chỉ có việc sưu tập, thống kê, biểu dương mà phải làm sao cho những thứ của
chìm, những kho báu đó sống dậy, thực sự biến thành những tín niệm, những tình
cảm, hành động của mỗi cá thể trong cộng đồng. Những bài học đạo lí bao đời nay
được cha ông ta ghi truyền vào ca dao, vào lời hát ru của bà mẹ ngay từ tuổi ấu
thơ của những con người Việt Nam. Và, dần dần nó đã trở thành những bài học
luân lí, những tình cảm, những tín niệm chi phối sự ứng xử hàng ngày của mỗi
con người. Những lời răn dạy của ông bà, cha mẹ, những mẩu chuyện gia đình, những
hành vi thị phạm của người lớn dần dần thấm vào đời sống tinh thần của những đứa
trẻ, những thanh thiếu niên của những gia đình được mang tiếng thơm là có gia
phong. Và, trên đường đời, những đứa trẻ đó, những thanh thiếu niên, con đẻ của
những gia đình có gia phong thường có sức tự đề kháng mạnh hơn hẳn những đứa trẻ
khác…
Cùng với gia đình là
nhà trường. Nhà trường là nơi có hiệu lực to lớn trong việc bảo tồn và phát huy
truyền thống dân tộc. Nhưng nhiệm vụ của nhà trường không chỉ đóng khung trong
những giờ luân lí, những lí thuyết công dân khô khan… Truyền thống nhân văn, đạo
lí làm người, nghĩa tình trong gia đình, lòng ham học,… thông qua những câu
chuyện truyền thống thấm thía được học từ tuổi thơ, có sức sống lâu bền trong
hành trang làm người của mỗi thành viên trong cộng đồng.
(Trích Truyền thống –
của chìm của mỗi dân tộc, dẫn theo Bài tập Ngữ Văn 12, tập 1, NXB
Giáo dục Việt Nam, 2016, trang 42 – 43)
Câu 1 (0.5 điểm): Chỉ ra phương thức biểu đạt
chính của đoạn trích.
Câu 2 (0.5 điểm): Tác giả bài viết Truyền
thống – của chìm của mỗi dân tộc có cách hiểu thế nào về truyền thống?
Câu 3 (1.0 điểm): Theo tác giả, làm thế nào
để truyền thống thực sự phát huy được sức mạnh trong xã hội ngày nay và mãi
mãi về sau?
Câu 4 (1.0 điểm): Anh/ chị hiểu thế nào về
ý kiến cho rằng truyền thống là của chìm, là kho báu của mỗi dân tộc?
PHẦN II: LÀM VĂN (7.0
điểm)
Câu 1 (2.0 điểm): Từ nội dung đoạn trích phần
Đọc – hiểu, anh/ chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày
suy nghĩ của mình về sức mạnh của truyền thống trong xã hội ngày nay.
Câu 2 (5.0 điểm):
Dẫu
xuôi về phương bắc
Con
sóng dưới lòng sâu Dẫu
ngược về phương nam
Con
sóng trên mặt nước Nơi
nào em cũng nghĩ
Ôi con
sóng nhớ bờ Hướng
về anh – một phương
Ngày đêm không ngủ được
Lòng em
nhớ đến anh Ở
ngoài kia đại dương
Cả
trong mơ còn thức Trăm
ngàn con sóng đó
Con
nào chẳng tới bờ
Dù
muôn vời cách trở
(Sóng – Xuân Quỳnh, SGK
Ngữ Văn 12, NXBGD, trang 115 – 116)
Anh/chị hãy cảm nhận đoạn thơ trên để thấy được vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ trong tình yêu.
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
PHẦN I: ĐỌC – HIỂU
Câu 1: Phương thức biểu đạt chính của đoạn
trích trên: nghị luận.
Câu 2: Tác giả bài viết Truyền thống –
của chìm của mỗi dân tộc có cách hiểu về truyền thống là truyền
thống bao gồm nhiều lĩnh vực tinh thần và vật chất. Đó là những định chế, khế ước
xã hội, đó là những chuẩn mực đạo lí, đó là những cái hẹp hơn, nhiều khi đó chỉ
là một thứ lệ tục, một thói quen thuộc thang giá trị lâu đời,… tất cả đã ăn sâu
vào đời sống tâm linh của mỗi dân tộc, mỗi cộng đồng xã hội và mỗi cá thể trong
cộng đồng như một thứ bản lĩnh, bản năng chi phối hàng ngày, hàng giờ từng hành
vi ứng xử của mỗi con người.
Câu 3: Theo tác giả, để truyền thống thực
sự phát huy được sức mạnh trong xã hội ngày nay và mãi mãi về sau cần phải làm
sao cho những thứ của chìm, những kho báu đó sống dậy, thực sự biến thành những
tín niệm, những tình cảm, hành động của mỗi cá thể trong cộng đồng. Tác giả có
đưa ra:
+Học tập cha ông, truyền
bài dạy về truyền thống vào những câu hát ru, bài ca dao; những đứa trẻ được
nghe ngay từ nhỏ. Dần dần những truyền thống đó ngấm vào tinh thần trở thành những
bài học luân lí, những tình cảm và tín niệm trong mỗi con người chi phối cách ứng
xử.
+Nhà trường có vai trò
quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy truyền thống. Cần truyền bài học truyền
thống qua những câu chuyện truyền thống mà con người được thấm thía từ tuổi
thơ.
Câu 4: Truyền thống là của chìm, là kho
báu của mỗi dân tộc có thể được hiểu như sau:
+Truyền thống là của
chìm: Truyền thống đã ẩn mình, ăn sâu vào đời sống tâm linh của mỗi dân tộc, mỗi
cộng đồng xã hội và mỗi cá thể trong cộng đồng như một thứ bản lĩnh, bản năng
chi phối hàng ngày, hàng giờ từng hành vi ứng xử của mỗi con người.
+Truyền thống là kho
báu: truyền thống có một sức mạnh bền vững, sâu sa trong tiềm thức, truyền thống
mang một thứ nội lực riêng, một bản sắc riêng của mỗi dân tộc, mỗi cộng đồng xã
hội và mỗi cá thể trong xã hội
PHẦN II: LÀM VĂN
Câu 1:
Yêu cầu
về hình thức
–
Viết đúng 01 đoạn văn khoảng 200 từ
–
Trình bày mạch lạc, rõ ràng, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu
–
Hiểu đúng yêu cầu của đề, có kĩ năng viết đoạn văn nghị luận. Thí sinh có thể
làm bài theo nhiều cách khác nhau; có thể bày tỏ quan điểm, suy nghĩ riêng
nhưng phải có lí lẽ và căn cứ xác đáng; có thái độ chân thành, nghiêm túc, phù
hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.
Yêu cầu
về nội dung
* Giới thiệu vấn đề.
_Truyền
thống là đức tính, tập quán, tư tưởng, lối sống,… được truyền từ thế hệ này
sang thế hệ khác và được bảo tồn, phát huy.
_Sức
mạnh của truyền thống chính là những mặt tích cực mà những giá trị truyền thống
đem lại cho cá nhân và xã hội.
* Phân tích vấn đề.
_Truyền
thống có sức mạnh vô cùng lớn đối với cá nhân và xã hội.
+
Đối với mỗi cá nhân, nếu được nuôi dưỡng bằng những truyền thống tốt đẹp, mỗi
cá nhân sẽ có cách sống, lối ứng xử đẹp và văn minh.
+
Đối với toàn xã hội: Khi những truyền thống tôt đẹp được nuôi dưỡng trong mỗi
cá nhân trong xã hội thì xã hội đó sẽ bớt đi những tệ nạn, con người trong xã hội
sẽ biết sống một cách văn minh với nhau. Trong những hoàn cảnh nhất định, khi
truyền thống được nuôi dưỡng đủ lớn, được phát huy đúng thời điểm, nó sẽ giúp
quốc gia, dân tộc đó bước qua những thời kì khó khăn và đạt được những bước tiến
lớn.
_Tại
sao truyền thống lại có sức mạnh lớn như vậy?
+
Truyền thống là những tinh hoa được ông cha ta đúc kết tự bao đời.
+
Truyền thống được nuôi dưỡng tức là nó đã ăn sâu, ngấm vào cả đời sống tinh thần
lần vật chất của mỗi cá nhân.
_Dẫn
chứng :
+
Truyền thống yêu nước của nhân dân ta.
+
Truyền thống “Thương người như thể thương thân”.
+
Truyền thống hiếu học.
…
_Nếu
truyền thống không được nuôi dưỡng trong mỗi cá nhân, mỗi một cộng đồng thì coi
như cộng đồng đó không có chỗ để nương tựa, để bấu víu.
_Làm
thế nào để phát huy được sức mạnh truyền thống:
+Cần
có thái độ tôn trọng với những giá trị truyền thống tốt đẹp.
+Tổ
chức các lễ hội truyền thống để gìn giữ những nét văn hóa.
+Trong
nhà trường cần giáo dục về truyền thông thông qua những bài học, những câu chuyện.
* Bàn luận, mở rộng.
Phê
phán những hành động đi ngược lại những giá trị truyền thống
* Bài học liên hệ bản
thân.
Anh/chị đã có những hoạt
động nào thể hiện việc phát huy sức mạnh truyền thống?
* Kết luận.
Sức mạnh truyền thống là
vô cùng to lớn với mỗi cá nhân, cộng đồng. Chúng ta cần có thái độ, nhận thức
đúng đắn để phát huy những giá trị truyền thống, xây dựng xã hội tốt đẹp, văn
minh.
Câu 2:
Yêu cầu về hình thức:
_Thí sinh biết kết hợp kiến
thức và kĩ năng làm nghị luận văn học để tạo lập văn bản.
_Bài viết phải có bố cục
đầy đủ, rõ ràng; văn viết có cảm xúc; diễn đạt trôi chảy, bảo đảm tính liên kết;
không mắc lỗi chính tả, từ ngữ, ngữ pháp.
Yêu cầu về nội dung:
I. Mở bài
* Giới thiệu vài nét về
tác giả, tác phẩm:
_Xuân Quỳnh là cây bút xuất
sắc của nền văn học Việt Nam hiện đại và là một trong số những nhà thơ tiêu biểu
nhất của thế hệ các nhà thơ trẻ thời kì chống Mĩ.
_Thơ Xuân Quỳnh là tiếng
lòng của một tâm hồn phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa hồn nhiên tươi tắn, vừa chân
thành đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng về hạnh phúc bình dị đời thường.
_Sóng là một trong
những thi phẩm đặc sắc của nữ sĩ.
_Đoạn thơ trên không chỉ
cho ta thấy những cung bậc cảm xúc trong tình yêu qua thế giới cảm nhận của tác
giả mà còn cho thấy vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ trong tình yêu.
II. Thân bài
1. Giới thiệu khái
quát về tác phẩm Sóng
* Hoàn cảnh sáng tác, xuất
xứ:
_Sóng được sáng
tác năm 1967 trong chuyến đi thực tế ở vùng biển Diêm Điền (Thái Bình), là một
bài thơ đặc sắc viết về tình yêu, rất tiêu biểu cho phong cách thơ Xuân Quỳnh
_Bài thơ được in trong tập
Hoa dọc chiến hào (1968).
* Nội dung, nghệ thuật:
Bằng ngôn ngữ tinh tế, gợi
cảm; thể thơ 5 chữ cô đọng, hàm súc và hình tượng sóng, bài thơ diễn tả tình
yêu của người phụ nữ thiết tha, nồng nàn, chung thủy, muốn vượt lên thử thách của
thời gian và sự hữu hạn của đời người. Qua đó ta thấy được tình yêu là một thứ
tình cảm cao đẹp, là hạnh phúc lớn lao của con người.
2. Phân tích đoạn
trích
* Nỗi nhớ da diết, cháy bỏng
trong tình yêu => khát vọng yêu thương chân thành:
– Khổ năm đọng lại một chữ
“nhớ”. Nỗi nhớ gắn với không gian “dưới lòng sâu”, “trên mặt nước”,
với “bờ”; nó bao trùm cả thời gian “ngày đêm không ngủ được”, và
xâm chiếm tâm hồn con người, ngay cả trong vô thức “Lòng em nhớ đến anh/ Cả
trong mơ còn thức”. Một tiếng “nhớ” mà nói được nhiều điều. Em đã hoá thân
vào sóng. Sóng đã hoà nhập vào tâm hồn em để trở nên có linh hồn thao thức.
– Đây là khổ duy nhất
trong bài có đến 6 câu thơ, sự phá cách ấy đã góp phần diễn tả sự trào dâng
mãnh liệt của nỗi nhớ trong tình yêu.
* Sự thủy chung son sắt
trong tình yêu:
_ Khổ 6 là tiếng nói thủy
chung son sắt trong tình yêu:
“Dẫu xuôi về phương Bắc
…
Hướng về anh – một
phương”
_Các danh từ chỉ hướng “Bắc
– Nam” đã gợi ra sự xa cách. Cách nói ngược xuôi Bắc, ngược Nam dường như đã
hàm chứa trong nó những éo le, diễn tả những thường biến của cuộc đời.
_Đối lập lại với cái thường
biến ấy là sự bất biến “Nơi nào em cũng nghĩ/ Hướng về anh – một phương”.
Với cô gái đang yêu, dường như không còn khái niệm phương hướng địa lý mà chỉ
còn một phương duy nhất – “phương anh”.
-> Tiếng lòng thủy
chung son sắt, khẳng định tình yêu bất biến, trường tồn với thời gian.
* Niềm tin vào tình yêu
và cuộc đời
_Khổ 7 thể hiện niềm tin
của tác giả vào tình yêu và cuộc đời.
_Xuân Quỳnh đã soi chiếu
vào sóng để tìm ra sự tương đồng giữa lòng em và sóng.
_Cặp hình ảnh ẩn dụ “sóng
– bờ” ở đây được sử dụng rất mới mẻ dù đã được nói đến nhiều trong ca dao, thơ
cũ. Nếu trong ca dao, sóng/ thuyền/đò là ẩn dụ cho người con trai, bờ/bến ẩn dụ
cho người con gái; thì ở đây “sóng” lại là hình ảnh của người con gái, “bờ” là
niềm hạnh phúc sum vầy
_Cách nói đối lập “Dù”
và đảo cấu trúc “Con nào chẳng tới bờ/ Dù muôn vời cách trở” thay vì “Dù
muôn vời cách trở/ Con nào chẳng tới bờ” khiến câu thơ như một tiếng dặn
lòng: luôn phải vượt lên, đứng trên những khó khăn, trắc trở để gìn giữ hạnh
phúc của mình.
_Như vậy, trong khổ thơ,
ta không chỉ thấy vẻ đẹp của một tình yêu mãnh liệt, thủy chung mà còn thấy được
sự chủ động đầy mạnh mẽ của người con gái khi yêu.
3. Vẻ đẹp tâm hồn của
người phụ nữ khi yêu
_Nỗi nhớ vô biên, tuyệt
đích của một tình yêu chân thành, mãnh liệt. _Luôn luôn thủy chung trong tình
yêu.
_Dù trải qua nhiều đắng
cay, đổ vỡ trong tình yêu, nhưng người phụ nữ ấy vẫn hồn nhiên, tha thiết yêu đời,
vẫn ấp ủ hi vọng và niềm tin vào hạnh phúc tương lai.
4. Đánh giá
Qua hình tượng song với
nhiều trạng thái phức tạp, những cung bậc tình cảm của người phụ nữ đang yêu được
thể hiện sinh động và cụ thể. Đồng thời qua đó ta cũng thấy một tình yêu chân
thành, mãnh liệt, đầy nữ tính và nhân văn.
III. Kết bài
_Với thể thơ 5 chữ âm điệu
nhịp nhàng, dào dạt như những đợt song biển, sóng lòng bồi hồi da diết; hình ảnh
thơ mộc mạc, giàu ẩn dụ, nhân hóa tài hoa nhà thơ Xuân Quỳnh đã cho người đọc
thấy được những cung bậc cảm xúc trong tình yêu và vẻ đẹp tâm hồn của người phụ
nữ khi yêu.
_Bài thơ để lại ấn tượng
sâu sắc trong lòng nhiều thế hệ độc giả.
Xem thêm: Đề thi THPT Quốc gia
Đăng ký học văn cùng thầy Khương: 0973 695 583