
Đề thi học sinh giỏi quốc gia môn văn là bài thi tự luận học thuật gồm hai câu hỏi với thang điểm 20 và thời gian làm bài 180 phút. Đề bài đòi hỏi năng lực tư duy phản biện sắc bén cùng khả năng thấu cảm văn học sâu sắc.
Đề thi không kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức sách giáo khoa đơn thuần. Thay vào đó, cấu trúc đề hướng tới đánh giá bản lĩnh văn hóa, vốn sống thực tế và chiều sâu triết luận của thí sinh.
Quy cách tổ chức và thời gian làm bài thi quốc gia

Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia môn Ngữ văn được tổ chức với thời gian làm bài chính xác 180 phút theo hình thức tự luận hoàn toàn. Thí sinh nhận đề thi gồm một trang duy nhất và làm bài trực tiếp trên giấy thi do hội đồng cung cấp.
Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia năm học 2025-2026 ghi nhận sự tham gia của hơn 6.750 thí sinh, tăng 270 em so với năm trước. Trong đó, Ngữ văn là môn có số lượng thí sinh đăng ký đông nhất với 709 thí sinh.
Áp lực thời gian trong phòng thi đòi hỏi thí sinh phải có chiến thuật viết liền mạch. Việc phân bố từng phút cho khâu lập dàn ý và hoàn thiện văn bản quyết định trực tiếp đến điểm số cuối cùng.
Cấu trúc đề thi học sinh giỏi quốc gia môn văn chuẩn
Cấu trúc đề thi học sinh giỏi quốc gia môn văn gồm hai câu hỏi độc lập với tỷ lệ 8,0 điểm cho nghị luận xã hội và 12,0 điểm cho nghị luận văn học. Tổng điểm toàn bài được tính trên thang điểm 20 chuẩn mực của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Câu nghị luận xã hội chiếm 8,0 điểm nhằm đánh giá tư duy xã hội học, đạo đức học và nhân sinh quan. Đề bài thường đưa ra một nhận định triết luận, một trích đoạn tác phẩm hoặc một nghịch lý đời sống để thí sinh tự do bày tỏ quan điểm.
Câu nghị luận văn học chiếm 12,0 điểm đòi hỏi năng lực lý luận và thẩm bình tác phẩm ở trình độ chuyên sâu. Thí sinh phải vận dụng trải nghiệm văn học phong phú để làm sáng tỏ một vấn đề bản chất của sáng tạo nghệ thuật hoặc tiếp nhận văn học.
Quy chuẩn phân bố thời gian tối ưu cho cấu trúc này là 60 phút cho câu nghị luận xã hội và 120 phút cho câu nghị luận văn học. Tỷ lệ thời gian tương ứng với tỷ lệ điểm số giúp đảm bảo dung lượng và chiều sâu cho cả hai phần.
Xu hướng chọn ngữ liệu triết luận hiện nay

Xu hướng ra đề hiện nay tập trung khai thác các trích đoạn văn bản dịch nước ngoài mang đậm tính triết học, tâm lý học và mỹ học hiện đại. Ngữ liệu không còn giới hạn trong các câu châm ngôn truyền thống quen thuộc mà mở rộng sang các công trình nghiên cứu học thuật đa ngành.
Đặc điểm ngữ liệu câu hỏi nghị luận xã hội
Ngữ liệu nghị luận xã hội thường trích dẫn các cuộc đối thoại tâm lý hoặc tiểu luận nhân sinh giàu tính gợi mở. Văn bản thường đặt con người trước những lựa chọn giá trị, đối thoại giữa cá nhân và cộng đồng hoặc bản lĩnh sống tự lập.
Năm học 2025-2026, đề thi đã trích đoạn đối thoại trong cuốn sách Dám hạnh phúc của Kishimi Ichiro và Koga Fumitake dựa trên lý thuyết của Alfred Adler. Đề bài đặt ra vấn đề then chốt về mối liên hệ giữa tự lập, tình yêu và cảm thức cộng đồng.
Ngữ liệu dạng này không áp đặt bài học đạo đức một chiều. Đề thi đòi hỏi thí sinh phải có khả năng bóc tách vấn đề, nhìn nhận nghịch lý và trình bày góc nhìn riêng biệt bằng lập luận sắc sảo.
Chiều sâu lý luận trong câu hỏi nghị luận văn học
Câu hỏi nghị luận văn học chuyển dịch mạnh mẽ từ phân tích thi pháp truyền thống sang giải quyết các vấn đề mỹ học tiếp nhận. Ngữ liệu thường là nhận định của các nhà lý luận, triết gia hoặc nhà văn tầm cỡ thế giới.
Trong kỳ thi năm học 2025-2026, đề thi đã trích dẫn quan điểm của C.S. Lewis trong tác phẩm Một thử nghiệm phê bình. Vấn đề đặt ra yêu cầu người viết bàn về năng lực vượt qua giới hạn cái tôi chủ quan để mở rộng tri giác và thấu cảm qua văn học.
Dạng đề này yêu cầu thí sinh thoát khỏi lối phân tích văn bản vụn vặt theo chương trình cũ. Thay vào đó, bài viết phải kết nối hệ thống tác phẩm đa dạng để xây dựng một luận đồ lý thuyết vững chắc.
Thách thức khi tiếp cận các bản dịch văn bản
Việc sử dụng văn bản dịch học thuật nước ngoài thường tạo ra rào cản ngôn ngữ đối với nhiều học sinh. Thuật ngữ trừu tượng và cấu trúc câu dịch nhiều tầng nghĩa dễ khiến người làm bài hoang mang, hiểu sai lệnh hỏi.
Một đặc trưng dễ nhận thấy là câu lệnh chính của đề luôn tường minh, dù đoạn trích dẫn có phần đa nghĩa. Thí sinh cần giữ bình tĩnh để nhận diện từ khóa then chốt ẩn sau lớp vỏ ngôn từ phức tạp.
Để vượt qua thách thức này, thao tác quan trọng là diễn giải lại ngữ liệu bằng ngôn ngữ mạch lạc của bản thân trước khi lập ý. Kỹ năng này giúp bài làm không bị trôi dạt theo lối diễn đạt khô cứng của bản dịch.
Đối chiếu cấu trúc đề thi qua các năm học gần đây
Đối chiếu đề thi qua các năm học cho thấy sự nhất quán về cấu trúc hai câu tự luận nhưng có sự thay đổi rõ rệt về chủ đề ngữ liệu. Sự chuyển biến này phản ánh yêu cầu ngày càng cao về khả năng liên ngành giữa văn học, triết học và tâm lý học.
Bảng dưới đây tổng hợp những điểm tương đồng và khác biệt cốt lõi giữa hai mùa thi liên tiếp để hỗ trợ định hướng ôn luyện.
| Tiêu chí đối chiếu | Đề thi năm học 2024 - 2025 | Đề thi năm học 2025 - 2026 |
|---|---|---|
| Thời gian & hình thức | 180 phút, đề gồm 01 trang với 02 câu tự luận | 180 phút, đề gồm 01 trang với 02 câu tự luận |
| Câu 1: Nghị luận xã hội | Trích đoạn văn của James Lovelock trong tác phẩm Vòm rừng | Trích đoạn đối thoại trong Dám hạnh phúc dẫn thuyết Alfred Adler |
| Trọng tâm câu 1 (8,0 điểm) | Yêu cầu bàn luận về chủ đề Lắng nghe sự thinh lặng | Bàn luận về mối quan hệ giữa tự lập, tình yêu và cảm thức cộng đồng |
| Câu 2: Nghị luận văn học | Trích diễn văn nhận giải Nobel năm 1957 của Albert Camus | Trích tác phẩm Một thử nghiệm phê bình của C.S. Lewis |
| Trọng tâm câu 2 (12,0 điểm) | Bàn luận mối quan hệ giữa người nghệ sĩ với cái đẹp và cộng đồng | Bàn về vượt qua cái tôi chủ quan để mở rộng tri giác và thấu cảm |
| Tính chất ngữ liệu đề thi | Ngữ liệu triết luận tự nhiên và suy tư nghệ thuật nhân đạo | Ngữ liệu tâm lý học hiện đại và mỹ học tiếp nhận người đọc |
Bảng số liệu trên cho thấy đề thi năm học 2024-2025 tập trung vào tiếng nói tự nhiên và trách nhiệm người nghệ sĩ. Sang năm học 2025-2026, đề thi đã chuyển hẳn sang chiều sâu nội tâm cá nhân và sự mở rộng biên giới nhận thức văn học.
Dù đề tài thay đổi, cả hai năm đều đòi hỏi thí sinh phải làm chủ kỹ năng đọc hiểu văn bản học thuật. Năng lực phản biện trước các nhận định lớn là yếu tố quyết định để tạo sự phân hóa điểm thi.
Phương pháp phân tích đề và lập dàn ý đạt điểm cao
Phương pháp làm bài thi hiệu quả đòi hỏi thí sinh thực hiện tuần tự bốn bước gồm giải mã ngữ liệu, xác định vấn đề, xây dựng luận điểm và chọn dẫn chứng. Thao tác chuẩn bị kỹ lưỡng này giúp bài viết mạch lạc và không bị lạc đề.
Trong một tình huống cụ thể với đề bài trích đoạn triết học dài 15 dòng, thí sinh dành ra đúng 10 phút đầu tiên để đọc quét và gạch chân các từ khóa bản lề. Việc xác lập mối quan hệ nhân quả giữa các thuật ngữ giúp nắm bắt chính xác thông điệp ngầm ẩn.
Bước tiếp theo là chuyển dịch nhận định thành một câu hỏi cốt lõi mà bài viết cần giải quyết. Chẳng hạn, từ khái niệm cảm thức cộng đồng, người viết cần trả lời câu hỏi vì sao tình yêu thương không vị kỷ là cội nguồn của tự lập thực sự.
Hệ thống luận điểm phải được tổ chức theo cấu trúc bậc thang, từ giải thích cắt nghĩa, chứng minh bình luận đến mở rộng phản biện. Việc phân bổ dẫn chứng văn học tiêu biểu từ cổ điển đến hiện đại sẽ làm tăng sức thuyết phục cho bài văn.
Sai lầm phổ biến khiến bài thi bị trừ điểm
Một lỗi thường gặp là thí sinh quá sa đà vào việc giải thích câu chữ của bản dịch mà quên mất việc chứng minh bằng tác phẩm văn học cụ thể. Lối viết này biến bài văn thành một bài tiểu luận triết học khô khan, thiếu chất văn chương cảm xúc.
Sai lầm tiếp theo nằm ở việc nhồi nhét lý luận khiên cưỡng. Nhiều bài viết sử dụng thuật ngữ mỹ học phức tạp nhưng lại diễn giải ngô nghê, không gắn liền với mạch cảm xúc và tính chân thực của hình tượng nhân vật trong tác phẩm.
Cách kiểm tra an toàn hơn trong phòng thi là đối chiếu từng luận điểm với câu lệnh của đề bài sau mỗi 45 phút viết bài. Thao tác này giúp kịp thời điều chỉnh hướng lập luận, tránh nguy cơ lạc đề hoặc mất cân đối giữa các phần.
Ngoài ra, việc dùng dẫn chứng văn học quá quen thuộc theo khuôn mẫu sách giáo khoa cũ cũng làm giảm sức hút bài thi. Thí sinh cần chủ động cập nhật những tác phẩm văn học đương đại có giá trị tư tưởng cao để tạo chiều sâu mới mẻ đầy thuyết phục.
Hồ sơ thí sinh tham dự kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia
Hồ sơ thí sinh tham dự kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia gồm bốn loại giấy tờ bắt buộc theo quy định tại Điều 13 Quy chế thi của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Mọi thông tin trong hồ sơ phải được xác nhận chính xác trước khi kỳ thi chính thức diễn ra.
Dưới đây là danh mục kiểm tra hồ sơ bắt buộc dành cho thí sinh và các đơn vị dự thi:
- Quyết định của Thủ trưởng đơn vị dự thi về việc thành lập các đội tuyển tham dự kỳ thi kèm theo danh sách thí sinh chính thức.
- Học bạ của cấp học (nếu thi trước khi kết thúc Học kỳ 1) hoặc kết quả xếp loại rèn luyện và học tập của học kỳ liền kề có xác nhận của Hiệu trưởng.
- Thẻ dự thi do Thủ trưởng đơn vị dự thi cấp, hoàn thành cấp trước ngày thi ít nhất 10 ngày.
- Ảnh dán thẻ dự thi là ảnh màu kích cỡ 04cm x 06cm, chụp theo kiểu ảnh Căn cước công dân trước kỳ thi không quá 06 tháng và đóng dấu giáp lai của đơn vị.
Thí sinh cần kiểm tra kỹ thông tin cá nhân trên thẻ dự thi ngay sau khi được cấp phát. Bất kỳ sai sót nào về họ tên, ngày sinh hay trường lớp đều phải được báo cáo hội đồng thi để chỉnh sửa kịp thời.
Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, hợp lệ giúp thí sinh duy trì tâm lý ổn định trước kỳ thi quan trọng. Tính kỷ luật trong thủ tục hành chính là điều kiện tiên quyết để đảm bảo quyền lợi dự thi hợp pháp của mỗi cá nhân.
Câu hỏi thường gặp về kỳ thi học sinh giỏi quốc gia
Các thắc mắc phổ biến xoay quanh thời gian làm bài, tỷ lệ cạnh tranh giải thưởng và cách thức tiếp cận ngữ liệu đề thi chính thức. Những giải đáp cụ thể dưới đây giúp thí sinh định hình chiến lược ôn luyện phù hợp nhất.
Thời gian làm bài thi HSG quốc gia môn Ngữ văn là bao lâu và thang điểm ra sao?
Thời gian làm bài thi là 180 phút tính từ thời điểm bắt đầu phát đề. Đề thi gồm 02 câu tự luận độc lập với thang điểm 20 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Trong đó, câu 1 Nghị luận xã hội chiếm 8,0 điểm và câu 2 Nghị luận văn học chiếm 12,0 điểm. Thí sinh cần quản lý thời gian chặt chẽ để hoàn thành trọn vẹn cả hai câu mà không bị bỏ dở phần kết luận.
Tỷ lệ và cơ cấu xét giải kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia được quy định thế nào?
Tỷ lệ học sinh đạt giải chiếm 60% trên tổng số lượng thí sinh dự thi theo quy chế hiện hành. Cơ cấu giải thưởng được phân tầng chặt chẽ nhằm bảo đảm giá trị phân hóa cao của kỳ thi quốc gia.
Trong đó, tổng số giải Nhất, Nhì, Ba không vượt quá 60% tổng số giải toàn quốc. Đặc biệt, số lượng giải Nhất được khống chế nghiêm ngặt không vượt quá 5% tổng số giải của từng môn thi.
Ngữ liệu đề thi học sinh giỏi quốc gia môn văn thường được lấy từ những nguồn nào?
Ngữ liệu đề thi thường được trích từ các công trình triết học, mỹ học, xã hội học và các tiểu luận phê bình văn học danh tiếng trên thế giới. Đề thi ưu tiên những đoạn văn bản đa nghĩa, mở ra nhiều hướng tranh biện học thuật.
Bên cạnh các tác giả kinh điển, đề thi gần đây có xu hướng tuyển chọn tác phẩm tâm lý học ứng dụng và tư tưởng nhân văn đương đại. Điều này đòi hỏi học sinh phải có thói quen đọc rộng và tư duy liên ngành sâu sắc.
Thí sinh nên bắt đầu rèn luyện bằng việc đọc lại các đề thi học sinh giỏi quốc gia môn văn từ các năm trước và tập viết dàn ý chi tiết trong 15 phút mỗi ngày. Thao tác thực hành đều đặn này giúp bồi đắp phản xạ tư duy phản biện và làm chủ áp lực thời gian trong phòng thi.
Để nâng cao năng lực cảm thụ và trang bị phương pháp lập luận sắc sảo cho kỳ thi sắp tới, học sinh có thể tham khảo các lớp bồi dưỡng chuyên sâu của Thầy Đặng Ngọc Khương tại địa chỉ số 11, ngõ 133, Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội.
Xem thêm: đề thi văn
Đăng ký học văn cùng thầy Khương: 0973 695 583

