“VIẾNG LĂNG BÁC” (Viễn Phương)
Bài 1:
- Phân tích giá trị biểu đạt của từ “miền Nam” trong câu thơ thứ nhất.
– Từ “miền Nam” được sử dụng trong câu thơ không chỉ mang ý nghĩa chỉ một vùng đất mà nó còn là nơi “thành đồng tổ Quốc”, nơi “đi trước về sau” trong cuộc kháng chiến của dân tộc.
– Miền Nam còn có vị trí đặc biệt trong trái tim Bác. Lúc sinh thời Bác luôn chờ ngày đất nước thống nhất để được vào thăm đồng bào miền Nam.
- Nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ “Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác”
– Biện pháp tu từ nói giảm: thể hiện qua từ “thăm” (đúng ra phải dùng từ “viếng”)
+ “Viếng”: là đến chia buồn với thân nhân người chết.
+ “Thăm”: là gặp gỡ, trò chuyện với người đang sống.
– Tác dụng: Thể hiện Bác mãi còn trong trái tim người dân miền Nam và khẳng định tình cảm gần gũi giữa Bác với nhân dân. Viễn Phương ra thăm lăng Bác như đứa con đi xa lâu ngày về thăm cha.
- Chỉ ra sự khác nhau về ý nghĩa giữa hình ảnh “hàng tre bát ngát” ở câu thứ 2 (Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát) và “cây tre trung hiếu” trong câu thơ cuối (Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này)
– Hình ảnh “hàng tre bát ngát” ở câu thứ 2 (Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát) là hình ảnh tả thực, chỉ hàng tre bên ngoài lăng Bác.
– Hình ảnh “cây tre trung hiếu” trong câu thơ cuối (Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này) là hình ảnh nhân hóa, ẩn dụ cho nguyện ước mãi trung thành với lí tưởng của Bác.
- Viết một đoạn văn diễn dịch khoảng 12 câu phân tích khổ 1 bài “Viếng lăng Bác”, trong đoạn có sử dụng một câu cảm thán và một phép nối (gạch chân, chú thích)
Gợi ý:
Câu chủ đề: Khổ thơ đầu trong bài thơ “Viếng lăng Bác” của nhà thơ Viễn Phương đã diễn tả những cảm xúc của nhà thơ khi đến lăng Bác, đứng trước không gian, cảnh vật bên ngoài lăng. (1) Câu thơ đầu: “Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác” như một thông báo giản dị mà chứa đựng bao tình cảm thân thương. (2) Tác giả xưng “con” gọi “Bác” thể hiện tình cảm vừa thành kính vừa gần gũi. (3) Nhà thơ không nói ra “viếng” mà là ra “thăm”, như con về thăm cha, thăm nơi Bác nghỉ, thăm chỗ Bác nằm. Nỗi đau như cố giấu mà giọng thơ thì ngậm ngùi biết bao! (4) Hình ảnh đầu tiên và cũng là ấn tượng đậm nét với tác giả về cảnh quan bên lăng Bác là hình ảnh hang tre. (5) Dường như nóng long, hồi hộp, nhà thơ đã đến lăng từ rất sớm, từ “trong sương”. (6) Và tới đây, nhà thơ lại bắt gặp một hình ảnh rất đỗi thân thương của quê hương Việt Nam đó chính là hình ảnh cây tre: (7)
Đã thấy trong sương hang tre bát ngát
Ôi ! Hàng tre xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng
Cây tre hiện lên với nét tả thực, trong vóc dáng, sắc màu, sự sống.(8) Hàng tre ấy cũng là hình ảnh, cây cối mang màu đất nước tụ về đây giữ giấc ngủ bình yên cho Người. (9) Hàng tre như những chiến sĩ đang canh giấc cho Bác. (10) Đó cũng là hình ảnh của dân tộc trung thành, bền bỉ gắn bó bên Bác. (11) Hình ảnh hang tre như khúc dạo đầu đã nói lên bao xúc động, bồi hồi của nhà thơ khi đến bên lăng Người. (12)
- Tìm một thành ngữ trong khổ thơ và nêu ý nghĩa
– Thành ngữ được sử dụng trong khổ thơ là: “Bão táp mữa sa”.
– Ý nghĩa của thành ngữ này là để chỉ những khó khăn, gian khổ
Bài 2
- Nêu hoàn cảnh ra đời và mạch cảm xúc của bài thơ.
– Hoàn cảnh ra đời: Bài thơ được viết vào tháng 4 năm 1976, khi cuộc kháng chiến chống Mĩ đã kết thúc thắng lợi, đất nước thống nhất, lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng vừa khánh thành. Viễn Phương ra thăm miền Bắc, vào lăng viếng Bác Hồ. Bài thơ được sáng tác trong dịp đó và in trong tập Như mây mùa xuân (1978).
– Mạch cảm xúc: Mạch vận động của cảm xúc đi theo trình tự cuộc vào lăng viếng Bác.
+ Khổ đầu: Cảm xúc về cảnh bên ngoài lăng
+ Khổ hai: Cảm xúc trước hình ảnh dòng người vào lăng viếng Bác.
+ Khổ ba: Cảm xúc khi vào trong lăng, đứng trước di hài Bác.
+ Khổ cuối: Cảm xúc khi sắp trở về miền Nam.
– Mạch cảm xúc này tạo nên một bố cục khá đơn giản, tự nhiên và hợp lí của bài thơ.
- Từ “mặt trời” trong câu thơ “Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ” có nghĩa là gì? Có thể coi đây là hiện tượng từ một nghĩa gốc của từ phát triển thành từ nhiều nghĩa được không? Vì sao?
– Từ mặt “trời được” sử dụng với ý nghĩa ẩn dụ chỉ Bác Hồ.
– Đây không phải là hiện tượng từ một nghĩa gốc của từ phát triển thành từ nhiều nghĩa. Vì ẩn dụ là hình thức chuyển nghĩa tạm thời.
- Chỉ ra các biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ và nêu tác dụng?
– Điệp từ, điệp ngữ: “đi”, “Ngày ngày”, “mặt trời”.
Tác dụng: Tạo nhịp điệu cho khổ thơ
– Ẩn dụ: “mặt trời trong lăng”, ẩn dụ chỉ Bác Hồ. “tràng hoa” ẩn dụ chỉ dòng người đi thành vòng tròn thành kính vào viếng Bác.
Tác dụng: Tạo nên sự gợi cảm, hàm súc cho hình ảnh thơ
– Nhân hóa: Mặt trời trên lăng “thấy” mặt trời trong lăng.
Tác dụng: Làm cho câu thơ trở nên sinh động
– Hoán dụ: “bảy chín mùa xuân” chỉ 79 tuổi của Bác.
- Trong khổ thơ, tác giả bày tở những tình cảm , cảm xúc gì?
– Trong khổ thơ tác giả bày tỏ sự tôn kính, ngưỡng mộ, tự hào, biết ơn đối với Bác
- Kể tên một văn bản khác trong chương trình THCS cũng viết về Bác và bà tỏ tình cảm đối với Bác, ghi rõ tên tác giả.
– Bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” của Minh Huệ
- Trình bày suy nghĩ của em khoảng 2/3 trang giấy thi về lòng biết ơn.
Gợi ý:
- Mở bài
Dẫn dắt, giới thiệu về lòng biết ơn. Nêu nhận định, suy nghĩ cá nhân về vấn đề này (phẩm chất đẹp, đáng quý, cần thiết,…).
- Thân bài
Giải thích khái niệm:
Lòng biết ơn là gì? Sự ghi nhận, cảm kích trước những điều tốt đẹp mà bản thân được nhận từ những cá nhân hay tổ chức, đoàn thể nào đó.
Biểu hiện cụ thể của lòng biết ơn:
- Kính yêu, giúp đỡ, chăm sóc ông bà, cha mẹ (tri ân công ơn sinh thành, thương yêu, nuôi dưỡng và chăm sóc).
- Kính trọng, vân lời thầy cô ( ghi nhớ công ơn dạy dỗ, truyền dạy tri thức).
- Thờ cúng ông bà, tổ tiên đã qua đời.
- Biết ơn những người đã giúp đỡ mình trong nhiều vấn đề khác nhau
- …
Vai trò của lòng biết ơn:
- Khẳng định vẻ đẹp trong nhân phẩm của con người.
- Gắn kết, tạo nên mối quan hệ tốt đẹp giữa con người với nhau.
- Tạo niềm vui, lòng tin và không gây thất vọng cho những người đã chịu vươn tay giúp đỡ.
- Thúc đẩy tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng.
- Khiến xã hội ngày càng hài hòa và phát triển.
- …
Lời khuyên:
- Mỗi người phải có lòng biết ơn, không thể trở thành kẻ trơ trẽn, vô ơn.
- Cần trân trọng, ghi nhớ công ơn dù bản thân nhận được sự giúp đỡ nhiều hay ít.
- Luôn sẵn sàng báo đáp công ơn của những người thi ân cho ta khi bản thân có khả năng.
- Nên có những hành động cụ thể để giúp đỡ, chia sẻ và tri ân.
- …
- Kết bài
Khẳng định lại quan điểm về lòng biết ơn (quan trọng, cao đẹp, cần gìn giữ,…). Lời nhắn nhủ.
Bài 3
Xúc động khi tới lăng Chủ tịch, trong/ một sáng tác của mình, nhà thơ Vương Trọng đã viết:
…Rưng rưng trông Bác yên nằm
Giấu rồi, mưới mắt khó cầm cứ rơi
Ở đây lạnh lắm, Bác ơi
Chăn đơn Bác đắp nửa người, ấm sao
- Giọt nước mắt “khó cầm cứ rơi” gợi nhớ tới khổ thơ nào trong bài “Viếng lăng Bác”? Chép chính xác khổ thơ đó.
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đoá hoa toả hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này…
- Cách bộc lộc ảm xúc của dòng thơ đầu tiên trong khổ thơ em vừa chép là cách biểu cảm nào?
– Bộc lộ trực tiếp
- Viết đoạn văn 12 câu quy nạp phân tích khổ thơ vừa chép, trong đoạn văn có sử dụng 1 câu bị động, thành phần khở ngữ (gạch chân, chú thích)
Gợi ý:
Đến giờ phút chia tay, sắp phải trở về miền Nam, nhà thơ trào dâng bao xúc động. (1) Với tác giả, lòng nhớ thương kìm nén đến lúc này đã vỡ òa thành nước mắt: (2)
Mai về miền Nam thương trào nước mắt.
Nhà thơ lưu luyến, chẳng muốn chia xa (3). Tình cảm đã chắp cánh cho ước mơ, thi sĩ muốn được hóa thân, hòa nhập vào cảnh vật ở lăng Bác, để được ở mãi bên Bác (4)
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này
Ước nguyện thật chân thành: Muốn làm con chim dâng tiếng hót, đóa hoa dâng sắc hương và nhất là làm cây tre trung hiếu để mãi mãi bên Bác. (5) Hình ảnh cây tre lặp lại nhưng được cáp thêm nghĩa mới, làm nên kết cấu đầu cuối tương ứng, tạo ấn tượng đậm nét, làm cho dòng cảm xúc được trọn vẹn. (6) Tre được nhân hóa như người – “trung hiếu”. (7) Hình ảnh ẩn dụ này thể hiện long kính yêu và trung thành vô hạn đối với Bác, nguyện mãi mãi đi theo con đường của Bác. (8) Các điệp ngữ “muốn làm” cùng các hình ảnh thơ đứng sau nó tạo một nhịp thơ dồn dập, diễn tả tình cảm thiết tha, khát vọng dâng trào mãnh liệt. (9) Chủ thể trữ tình từ chỗ xưng “con” giờ ẩn đi trong câu thơ cũng là thích hợp để nói những tình cảm không chỉ riêng ai, cảm xúc của tác giả mang ý nghĩa khái quát rộng lớn. (10) Bài thơ tưởng khép lại trong sự xa cách của không gian nhưng lại tạo được sự gần gũi trong tình cảm, ý chí. (11) Có thể khẳng định khổ thơ cuối trong bài thơ “Viếng lăng Bác” của Viễn Phương đã thể hiện rất xúc động tình cảm lưu luyến và tấm lòng của tác giả nói riêng và nhân dân nói chung đối với Bác Hồ kính yêu. (12)
Bài 4
- Chỉ ra các biện pháp tu từ trong khổ thơ cuối.
– Điệp ngữ: “muốn làm” tạo nhịp điệu dồn dập, thể hiện ước nguyện mãnh liệt của nhà thơ
– Nhân hóa, ẩn dụ: “cây tre trung hiếu” thể hiện long kính yêu và trung thành vô hạn đối với Bác, nguyện mãi mãi đi theo con đường của Bác.
- Hình ảnh cây tre lặp lại có ý nghĩa gì? Kể tên 1 tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ văn 9 có sự lặp lại hình ảnh thơ ở đầu và cuối bài, ghi rõ tên tác giả.
– Hình ảnh cây tre lặp lại nhưng được cáp thêm nghĩa mới, làm nên kết cấu đầu cuối tương ứng, tạo ấn tượng đậm nét, làm cho dòng cảm xúc được trọn vẹn
– “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật
Câu thơ đầu bài thơ: “Không có kính không phải vì xe không có kính”
Câu thơ đầu của khổ cuối: “Không có kính, rồi xe không có đèn”,
Xem thêm: Đề thi 9 lên 10
Đăng ký học văn cùng thầy Khương: 0973 695 583